Mons Familie Site

Familiegeschiedenis verteld door... Andre Ligtelijn (04-03-1997)

Dit verhaal gaat over Martinus Ligtelijn, geb. 12-07-1901 Utrecht, gehuwd 04-07-1923 H'Wijk met Aaltje Mons, geb. 02-05-1901 H'Wijk.
Kamp
Links: Martinus.

Mijn vader was gelegerd tijdens de mobilisatie in Amersfoort (waterlinie), hij heeft geen krijgshandelingen verricht. Na de capitulatie heeft hij in Vreeland vastgezeten en werd hierna naar huis gestuurd. Hij heeft diverse werkzaamheden verricht, o.a. bij de voedselvoorziening. Hij werd op 29 april 1943 opgeroepen voor in krijgsgevangenschap. Het was een onmogelijke zaak om in die periode onder te duiken want er waren teveel militairen om onder te brengen.

In die tijd was mijn broer in Duitsland (18 jaar oud) voor de arbeidsinzet, en was het een moeilijke tijd voor mijn ouders. Kort na het transport naar Duitsland vanaf Amersfoort naar Alten-Grabow, keerde mijn broer uit Duitsland onder valse voorwendselen naar huis terug.

Van mijn vader kregen wij krijgsgevangenpost als brief of kaart, met daaraan gehecht een antwoordkaart, deze waren weken onderweg. Met kaarten voor voedselpakketten die wij met moeite konden samenstellen want hiervoor kreeg je niets extra's en we moesten het van de bonnen hebben. Bijv. plakjes gedroogd roggebrood, sigaretten met daarin weleens een briefje gestopt (als dat ontdekt werd dan werd het pakket verbeurd verklaart, het werd altijd geprüft). Doordat de onderofficieren weigerden werkzaamheden te verrichten werden zij ondergebracht in het strafkamp Groot Lubars, hier was het niet best. Dit kamp lag tussen Maagdenburg en Berlijn. Zij konden Berlijn zien branden als deze stad gebombardeerd werd. In het kamp waren Fransen, Belgen, Serven, Italianen en Russen ondergebracht.

Het eten bestond grotendeels uit soep waarvan de oorsprong meestal niet te achterhalen viel. Er werd uitgekeken naar de pakketten van thuis en van het Rode Kruis, en er was een levendige ruilhandel van allerlei artikelen, o.a. sigaretten want dit werd gebruikt als geldmiddel.

De Russen die wel te werk gesteld werden in de fabrieken, maakten (onbegrijpelijk hoe ze dit voor elkaar kregen) diverse voorwerpen bijv. sigaretten pijpjes van aluminium vulpennen, tandenborstels, ringetjes van nikkelstaal (één nog in mijn bezit) en tabaksdozen. Deze werden dan geruild voor sigaretten en deze konden zij weer ruilen voor voedsel. De Russen hadden het er erg slecht.

Door de Hollanders werd veel gedaan aan sport, toneel en zang. Ook werden bepaalde feestdagen gevierd, o.a. Koninginnedag, Sint Nicolaas en Nieuwjaar. Er werd voedsel ingezameld voor het feestmenu.

Mijn vader maakte van de invasie en de oprukkende legers van de Russen kaarten, die hij zelf tekende in kleur met per dag en week de veroveringen van de legers. Deze gegevens ontvingen zij via een geheime radio en ook van de Duitse berichten. Want de Duitsers werden steeds gemoedelijker daar zij ook wel wisten hoe het af zou lopen.

Voor de gevangenen was het heel moeilijk achter dat prikkeldraad, daar zij veel met hun gedachten thuis in Holland waren. Maar gelukkig is in die tijd niets ernstigs gebeurd. Het kamp is door de Russen bevrijd en ze zijn door de Amerikanen in vrachtwagens teruggebracht via België en Limburg naar Brabant. Ze moesten vandaar uit op eigen gelegenheid thuis zien te komen. Wat voor ons gezin een grote vreugde was, op ongeveer 8 mei 1945. Vader heeft over die periode weinig verteld, dit ondervind je toch steeds weer met mensen die in gevangenschap hebben verkeerd. Het waren meestal korte verhalen.

Vrij kort daarna is hij weer in actieve militaire dienst gekomen. Eerst bij het Mil. gezag en politie diensten en later gewoon weer in het militaire werk. In augustus 1961 ging hij met pensioen en in februari 1962 is hij overleden.

Zelf heb ik de laatste jaren deelgenomen aan diverse reünie's en herdenkingen als zoon van een krijgsgevangene. En zo kom je wel eens andere dingen te horen. Als je hierover gaat vertellen met de voorwerpen en foto's die ik dan heb van die tijd dan raak je niet uitverteld.

Door stom toeval ontmoette ik ook een zoon van een krijgsgevangene die een dagboek had bijgehouden, hij heeft dit later uitgewerkt en omdat mijn vader daarin ook voorkwam heb ik (een kopie van) dit boekwerkje van hem gekregen.

Andre Ligtelijn.

Enkele dagen uit dit dagboek:

24 juli 1943: Zaterdag. De 12e week is weer begonnen. Weer eens ons beroep moeten opgeven. Velen tippelen hier in en geven een vak op. Wij moeten de wasch doen (morgen).

Russen zijn geland in Noorwegen. Orel is gevallen.

Pech met brood, had een klein stuk, scheelde zeker een boterham met een ander. Heb het Kroeskop gezegd, die kon er niets aan doen(?).

25 juli 1943: Zondag. Goed eten gehad. De wasch voor de compagnie gedaan, mijn overhemd doorgeslagen. Bridgedrive meegemaakt. Ligtelijn maat. Geëindigd no. 4. Weer een kaart geschreven en een pakketkaart gezonden. Heb wat dikke voeten.

12 juli 1944: Kil weer. Brief ontvangen van Dineke, Fijn is dat. Ligtelijn jarig, eten pannekoeken.

13 juli 1944: Kil weer. Pakket no. 10 ontvangen. Alles moet uit de bussen ontvangen worden, nieuwe order. Lijkt waanzinnig! Russen 80 km van Duitse grens.

Uit de aantekeningen van Martinus Ligtelijn:

1 mei 1945: Onofficieel bericht dat de krijgsgevangenen vrij zijn.

2 mei 1945: Officieel bericht ontvangen dat de krijgsgevangenen vrij zijn.

3 mei 1945: 's Morgens +/- 8.25 uur alhier (gevangenkamp Groot-Lubars), gepasseerd een ... Amerikaanse auto's bestaande uit +/- 25 ... en vrachtwagens waarvan met roode kruis en witte vlaggen en een auto beschilderd met sterren (Am. Vlag) gaande in de richting Alten-Grabow.

3 mei 1945: 9.55 uur 1e Amerikaanse auto in ons kamp.

Idem: +/- 11.00 Vertrek 1e transport van Alten-Grabow +/- 25 auto's

Idem: +/- 12.00 Vertrek 2e transport van Alten-Grabow +/- 150 auto's

4 mei 1945: afvoer van krijgsgevangenen ....... ....... Alten-Grabow.